Park Miejski Góra Zamkowa w Grudziądzu – ponadczasowy wymiar odpoczynku
Góra Zamkowa w Grudziądzu to zielone serce miasta. Położona bezpośrednio przy Starówce, wznosi się na wysokość 60 m, co dawniej było zaletą ze względu na walory obronne, dziś głownie na krajobrazowe. W XIII wieku wybudowano tu zamek krzyżacki, później, koleją dziejów miejsce to zaczęło zmieniać się w tereny odpoczynku mieszkańców. W 1839 roku utworzono tu park miejski z trwałą ruiną, romantycznymi zaułkami a przede wszystkim w oknami widokowymi na północną i południową Dolinę Dolnej Wisły a także na miasto.
Do tego dziewiętnastowiecznego parkowego zagospodarowania nawiązano podczas rewitalizacji parku, która zakończyła się w 2024 roku. Jej ideą było ponowne odkrycie historycznych założeń obiektu – powrót do pierwotnego układu ścieżek, odbudowa ścieżki obwodnicowej (poprzez przerzucenie kładki widokowej nad ruinami zamku), uczytelnienie okien widokowych i wyposażenie obiektu w elementy zagospodarowania parkowego. I tak mała architektura, zgodnie z wytycznymi konserwatorskimi, nawiązuje do historycznych elementów i funkcji w unowocześnionej wersji: odbudowano altanę widokową, zaprojektowano dywany kwiatowe w miejscu niegdysiejszych rabat, na swoje miejsce wróciła fontanna klasyczna, granitowa, w okrągłej formie, a lubianą przez naszych przodków brodziarnię – czyli płytki staw z wodą, w którym można było się chłodzić w upalne dni, zastąpiła nowoczesna, podświetlana fontanna dry plaza. Taras widokowy od strony południowo – zachodniej zyskał nową szklaną balustradę a rolę placu zabaw pełnią nieoczywiste, minimalistyczne w formie „litery miejskie” tworzące słowo ZAMEK, na które najmłodsi chętnie się wspinają czy zjeżdżają z nich.
Ważnym elementem rewitalizacji parku było zaprojektowanie szaty roślinnej. Ma ona również nawiązywać do istniejących w tym miejscu 100 lat temu nasadzeń. W materiałach źródłowych odnaleźliśmy wycinki prasowe z lat międzywojennych, w których zachęcano ówczesnych mieszkańców do odwiedzenia Góry Zamkowej w maju, gdyż wówczas kwitły tu liczne krzewy lilaka pospolitego. I rzeczywiście – na stokach Góry Zamkowej można jeszcze znaleźć wiekowe krzewy popularnych bzów – teraz patrzymy na nie inaczej, jak na żywych świadków naszej lokalnej historii. Obecnie towarzyszą im rabaty obsadzone Lilakiem Meyera Palibin(Syringa meyeri ‘Palibin’) – krzewu w niżej formie, powtarzającego kwitnienie, który jest łącznikiem pomiędzy przyrodą dzisiejszą a tą sprzed 100 lat. Prócz lilaków posadzono tu między innymi różę historyczną z 1500 roku Rosa Moschata, różę piżmową Ballerrina oraz różę historyczną (burbońską) ‘Boule de Neige’ – pachnący jabłkowym aromatem ogrodniczy hit sprzed wieku. Rabatowe obwódki wykonano z ostrokrzewu karbowanolistnego (Ilex crenata ‘Convexa’) , który świetnie zastępuje narażony na ćmę bukszanową bukszpan, ponadto rosną tu bluszcze, róże rosa rugosa, irgi umacniające skarpy. Wprowadzono także rośliny runa leśnego – barwinki, oraz nowe drzewa, w tym Robinia pseudoacacia ‘Karolina Zamoyska’ czy rzadki w naszym mieście kasztanowiec czerwony (Aesculus carnea).
Zakończona w 2024 r rewitalizacja objęła tylko część terenu. W poprzednich latach zagospodarowano sam szczyt góry odbudowując wraz z otoczeniem wieżę widokową Klimek, z której widoki zapierają dech w piersiach licznych turystów i ciągle zachwycają mieszkańców, oraz poddano konserwacji ruiny zamku krzyżackiego i odtworzono studnię, w której jak mówi legenda, spoczywa skarb. Kilka lat później wybudowana została kawiarnia, odtworzono schody terenowe na Klimka i te z Góry Zamkowej na ul. Królowej Jadwigi. Kolejne etapy rewitalizacji przewidują odrestaurowanie dziewiętnastowiecznych ceglanych schodów i nisz na skarpie od strony ul. Podgórnej, odtworzenie rosnącej na zboczu wschodnim winnicy i dalsze nasadzenia drzew i krzewów. Projekt jest wpisany do miejskiego programu rewitalizacji.
Istnieje bogata dokumentacja fotograficzna dziejów Góry Zamkowej. Uderzające jest to, że oglądając stare zdjęcia bez trudu odnajdujemy znajome kadry, widoki, zaułki. Widzimy naszych przodków, którzy tłumie odwiedzali to miejsce szukając oddechu w zgiełku miasta, kontaktu z przyrodą, odpoczynku. Dziś zachwycamy się tymi samymi widokami, barwami i zapachem kwitnących roślin, relaksujemy się przy szumie wody – bo zmieniają się czasy, mody, technologie ale urok Góry Zamkowej niezmiennie przyciąga kolejne pokolenia.